Waarschuwing voor de zeer besmettelijke ‘bull-neck’-infectie die zich snel over Europa verspreidt

Difterie, ooit een gevreesde ziekte uit het verleden, duikt opnieuw op in Europa. Gezondheidsinstanties waarschuwen voor een opvallende toename van besmettingen, ondanks decennialange vaccinatieprogramma’s. De terugkeer van deze bacterieziekte is vooral zorgwekkend voor kwetsbare groepen in de samenleving.

Sinds begin 2023 zijn al meer dan tweehonderd gevallen van difterie geregistreerd. Dat blijkt uit rapportages van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC).

De ziekte begint vaak met symptomen zoals keelpijn en koorts, maar kan in ernstiger gevallen leiden tot ademhalingsproblemen door een dikke, grijswitte aanslag in de keel. Bij sommige patiënten zwellen de lymfeklieren in de hals zodanig op dat het zichtbare “stierennek”-effect ontstaat.

Difterie wordt veroorzaakt door de bacterie *Corynebacterium diphtheriae*. De infectie kan zich nestelen in de luchtwegen, maar ook via de huid verspreiden. Luchtwegdifterie belemmert vaak het ademen en slikken, terwijl huiddifterie pijnlijke, etterende wonden veroorzaakt. Vooral in regio’s met gebrekkige hygiëne vormt dit een risico voor snelle verspreiding.

In Europa was difterie jarenlang vrijwel uitgeroeid, dankzij het opnemen van het vaccin in nationale vaccinatieprogramma’s. Tussen 2009 en 2020 werden jaarlijks gemiddeld slechts 21 gevallen gemeld.

Maar in 2022 steeg dat aantal plots naar 320 meldingen. In 2023 werden nog 165 nieuwe besmettingen vastgesteld. Hoewel het aantal inmiddels afneemt, blijft de bacterie rondgaan in minstens vijf EU-landen en Zwitserland.

Onderzoek toont aan dat een groot deel van de recente besmettingen voorkomt bij migranten die onderweg naar Europa zijn besmet geraakt. In opvangcentra, waar de leefomstandigheden vaak verre van ideaal zijn, verspreidt de bacterie zich snel. Ook mensen zonder vaste verblijfplaats of personen die leven in onveilige omstandigheden vormen een risicogroep.

De eerste tekenen van difterie zijn vaak niet direct alarmerend. Pas na twee tot vijf dagen ontstaan er klachten zoals keelpijn, hoge koorts, slikproblemen en een dikke aanslag in de keel of neus. Bij huidinfecties kunnen wonden ontstaan met rode, geïrriteerde randen. De bacterie verspreidt zich via hoesten, niezen en zelfs het delen van bekers, kleding of handdoeken.

Hoewel de algemene bevolking in Europa goed beschermd is, bestaan er pockets van mensen die niet gevaccineerd zijn of bij wie de bescherming door de tijd is afgenomen. Hierdoor blijft er een risico bestaan, vooral in gemeenschappen met minder toegang tot zorg of informatie. De terugkeer van difterie toont aan dat infectieziekten blijven circuleren, ook als ze zeldzaam zijn geworden.

Een extra complicatie is dat veel zorgverleners difterie alleen nog kennen uit studieboeken. Door de lage incidentie hebben veel artsen en verpleegkundigen de ziekte nog nooit in de praktijk gezien. Dit maakt herkenning lastig, terwijl snelle behandeling cruciaal is. Zonder ingrijpen kan difterie bij luchtwegklachten leiden tot een sterftecijfer van wel tien procent.

Daarom blijft het essentieel dat medische professionals alert zijn. Bij verdenking op difterie moet er direct actie worden ondernomen: isolatie van de patiënt, starten met antibiotica en vaccinatie van contactpersonen zijn dan noodzakelijk. Alleen zo kan verdere verspreiding worden voorkomen.

Vaccinatie blijft het krachtigste wapen tegen difterie. Het ECDC pleit dan ook voor betere dekking onder risicogroepen, waaronder mensen in opvangcentra en migranten. Dit vergt meer inzet van overheden, non-profitorganisaties en lokale zorginstanties. Er is niet alleen behoefte aan vaccins, maar ook aan voorlichting en toegang tot basisgezondheidszorg.

De recente toename van difteriegevallen toont aan hoe snel een “oude” ziekte kan terugkeren als er gaten ontstaan in de bescherming van de samenleving. Zeker in tijden van migratie, conflicten en verminderde vaccinatiebereidheid blijft waakzaamheid cruciaal. Infectieziekten houden zich niet aan grenzen en verspreiden zich vaak daar waar mensen kwetsbaar zijn.

Difterie is dus allesbehalve verdwenen. Het is een sluipend gevaar dat zich nestelt in de randen van de samenleving, waar zorg en vaccinatie geen vanzelfsprekendheid zijn. Tijdige signalering, voldoende kennis onder artsen en een vaccinatiebeleid dat niemand uitsluit, blijven onmisbaar voor de volksgezondheid.

Het is geruststellend dat het aantal nieuwe gevallen voorlopig daalt. Maar het is geen reden om achterover te leunen. Ziekten als difterie laten zien dat zelfs een korte terugval in waakzaamheid ernstige gevolgen kan hebben.

Deel je mening of ervaringen over vaccinatie en volksgezondheid op onze Facebookpagina – en blijf meepraten over hoe we Europa gezond houden.