D66 Jan Paternotte gaat op live-tv genadeloos los op Marjolein Faber (PVV) ‘Laat geen spaan heel!’

Jan Paternotte zorgde dinsdagavond voor een storm aan reacties na zijn optreden in Pauw en De Wit. De D66-fractieleider verdedigde fel waarom zijn partij tegen de asielnoodmaatregelenwet stemde, en dat bleef zowel aan tafel als online niet onopgemerkt.

Politiek vuurwerk bij Pauw en de Wit

Aan tafel bij presentator Tim de Wit ging het over de asielnoodmaatregelenwet, die eerder die dag in de Eerste Kamer sneuvelde. Opvallend: zowel D66 als de PVV stemden tegen. Daarna volgde politiek moddergooien, met verwijten over en weer.

Jan Paternotte gebruikte de uitzending om de D66-keuze toe te lichten. De kern: zijn partij wil wel grip op migratie, maar niet via een novelle die illegaal verblijf strafbaar maakt en daarmee duizenden mensen in één klap crimineel verklaart.

Waarom D66 tegen de asielwet stemde

Volgens Paternotte is meer controle op instroom noodzakelijk, maar niet ten koste van een generieke strafbaarstelling. Dat onderdeel, via de novelle toegevoegd, deed voor D66 de deur dicht. Zonder dat punt had de wet volgens hem wél kans gehad.

Hij wees erop dat niemand precies weet hoeveel mensen zonder papieren hier verblijven. Een algehele strafbaarstelling zou daarom ongericht uitpakken, betoogde hij, en leidt tot situaties waarin handhaving vooral symbolisch is, maar wél met grote menselijke en maatschappelijke gevolgen.

De omstreden novelle uitgelegd

Die veelbesproken novelle is een aanvullende wijziging op een al lopend wetsvoorstel. In dit geval werd daarmee de strafbaarstelling van illegaal verblijf in de wet geschoven, als juridisch slotstuk dat het oorspronkelijke pakket ingrijpend verscherpte.

Volgens Paternotte creëert juist die toevoeging brede strafbaarheid zonder duidelijke prioritering. Dat klinkt daadkrachtig, zei hij, maar is niet toekomstbestendig: wetten schrijf je niet voor één kabinet, maar voor komende ministers met mogelijk heel andere agenda’s.

Vrees voor vollere cellen en meer onderduik

Ook praktisch wringt het, benadrukte hij. Nederlandse gevangenissen zitten al tjokvol en politiebonden waarschuwden dat generieke strafbaarstelling schijnveiligheid oplevert: mensen duiken juist onder, verdwijnen uit beeld en samenwerking met instanties komt onder druk te staan.

De paradox volgens D66: een wet die veiligheid belooft, kan Nederland onveiliger maken. Niet door onwil bij de politie, maar door een waterbedeffect waarbij toezicht, bereikbaarheid en uitstroom uit de illegaliteit juist moeilijker worden.

‘Een slechte wet’ volgens D66

Daarom, zei Paternotte, was dit uiteindelijk “een slechte wet”. D66 wil door met vrijwel alle andere onderdelen van het pakket, maar zonder die ene aantekening die ongedocumenteerden collectief criminaliseert. Dáár ligt voor zijn partij een principiële grens.

Hij wees erop dat er binnen enkele weken nieuwe voorstellen op tafel liggen. Volgens hem biedt dat kansen om wél tempo te maken met opvang, terugkeer en grensbewaking, zonder het strafrecht als bot middel op iedereen te plakken.

De vraag van de presentator

Presentator Tim de Wit legde een prangende vraag op tafel: had D66 niet tégen de wet, maar vóór de novelle kunnen stemmen, zodat de strafbaarstelling juist verzacht zou worden? Een politieke bypass om het geheel toch door te krijgen.

Paternotte hield voet bij stuk: nee. Juist in de novelle stond letterlijk de strafbaarstelling van verblijf zonder papieren. Die route steunen, zei hij, zou betekenen dat D66 instemde met het basisidee waar de partij principieel tegen is.

De toezegging van de minister

Politiek verslaggever Irene de Kruif wees erop dat minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie, CDA) had toegezegd dat niet iedereen zonder papieren in de cel belandt, maar dat het om een beperkte, gericht te handhaven groep zou gaan.

Paternotte prees de toelichting van de minister en zei die niet te wantrouwen. Maar, voegde hij toe, wetten schrijf je niet voor één bestuurder. Een volgende minister kan dezelfde bepaling veel ruimer, en dus problematischer, toepassen.

De sneer naar Marjolein Faber

Daarbij noemde Paternotte expliciet voormalig PVV-minister Marjolein Faber als gedachte-exemple. Mocht zij ooit verantwoordelijk worden voor Asiel, dan vreest D66 dat zo’n strafbaarstelling gemakkelijker breed ingezet kan worden, met alle gevolgen voor rechtsstaat en uitvoering.

Die sneer was niet per se persoonlijk bedoeld, stelde hij, maar illustratief voor de houdbaarheid van wetgeving. Een kabinet gaat, de wet blijft. Juist daarom moet je exact regelen wat kan, mag en níet de bedoeling is.

Politiek spel na de stemming

Na de stemming barstte het politieke spel los. Paternotte deelde op X dat de PVV “hun eigen asielwet saboteerde” en die daarmee naar de schroothoop bracht. Lelijke politiek, schreef hij, maar óók een kans om met betere oplossingen te komen.

Dat de PVV óók tegenstemde maakte de uitkomst extra wrang. Beide partijen schoven elkaar nadien de schuld toe: D66 omdat zij de novelle onacceptabel vonden, de PVV omdat zij principiële bezwaren claimden tegen onderdelen die al eerder waren besproken.

Woede en wantrouwen op sociale media

De online reacties logen er niet om. Onder Paternotte’s bericht stroomden verwijten binnen: van “geloof je zelf wat je schrijft?” tot forse kwalificaties over “schandvlek”. Anderen noemden D66 “naïef” en bepleitten juist hard optreden en het actief uitzetten van ongedocumenteerden.

Een hardnekkige tegenwerping: D66 had “gewoon twee keer vóór kunnen stemmen”, dan was er niets misgegaan. In dat frame is D66 zélf de blokkade, wat het communicatieve probleem voor Paternotte groter maakt dan de juridische finesse van de novelle.

Veelgestelde tegenwerping: had D66 niet gewoon kunnen instemmen?

Wie die redenering volgt, mist volgens D66 een procedureel detail: juist de novelle bevatte de tekst die illegaal verblijf strafbaar maakt. Vóór stemmen op die route zou het hart van de bezwaren omarmen, niet de angel eruit halen.

Bovendien is wetgeving vaak een breekbaar compromis. Onderhandelingen leveren pakketten op waarin één wijziging de balans kan kantelen. Dat was hier precies het geval: met de novelle schoof een strategisch zinnetje binnen, met een buitenproportionele uitwerking in de praktijk.

Wat betekent dit nu voor migratiebeleid?

Op korte termijn betekent de afwijzing vertraging, maar geen stilstand. Nieuwe voorstellen komen eraan, zei Paternotte: meer opvangcapaciteit, snellere procedures, betere terugkeer en nauwere samenwerking rond grenscontrole. Met dat pakket wil D66 sneller én rechtstatelijker grip krijgen op migratie.

Daarnaast klinkt in Den Haag de roep om meer ketensamenwerking: gemeenten, COA, IND en politie die strakker afstemmen. Handhaving zou zich dan richten op criminele uitwassen en overlast, terwijl menswaardige opvang en snelle duidelijkheid voorop moeten staan.

Hoe nu verder en wat jij ervan vindt

Politiek gezien volgt nu een nieuw hoofdstuk. Het kabinet kan onderdelen herschikken of met een nieuw wetsvoorstel komen, zonder de strafbaarstelling. Paternotte ziet kansen om tempo te maken. Voor- en tegenstanders houden elkaar ondertussen stevig in de houdgreep.

Wat vind jij: verstandig principestandpunt of gemiste kans om sneller in te grijpen? Laat van je horen op onze sociale media en praat mee onder onze laatste post. Respectvol debat helpt verder — we lezen graag je mening en ervaringen.