De prijzen aan de pomp dreigen opnieuw hard op te lopen. Niet alleen door schommelingen op de oliemarkt, maar vooral door politieke keuzes in Den Haag en nieuwe Europese regels. Dieselrijders krijgen al snel de rekening gepresenteerd, benzinerijders volgen later met een extra tik van het Europese emissiesysteem. Het gevolg: structureel duurdere tankbeurten en veel onzekerheid voor gezinnen en bedrijven die afhankelijk zijn van de auto.
Diesel onder druk door coalitie
De coalitie besloot eerder om de accijnsverlaging op benzine langer te laten doorlopen, maar niet op diesel. Daarmee ontstaat een scheefgroei tussen brandstofgebruikers, met name voelbaar voor mensen en sectoren die nauwelijks kunnen overstappen op alternatieven en dagelijks kilometers maken.
Vanaf januari stijgt de dieselaccijns naar verwachting met ongeveer twaalf cent per liter. Dat is een direct gevolg van het aflopen van de tijdelijke korting. Binnen Financiën wordt deze verhoging al ingeboekt, wat wijst op serieuze vaste plannen en weinig ruimte voor uitstel.
Geopolitieke druk op olie
Alsof dat nog niet genoeg is, werkt de wereldpolitiek tegen. Spanningen rond de Straat van Hormuz, een vitale olieroute, zorgden voor verstoringen in de aanvoer. Minder aanbod vertaalt zich steevast in hogere groothandelsprijzen – en uiteindelijk in duurdere liters aan de pomp.
De timing is zuur: de fiscale keuzes zijn gemaakt toen diesel nog beduidend goedkoper was. Sinds de nieuwe spanningen oplaaiden, is de dieselprijs met grofweg vijftig cent per liter gestegen. Daar komt de binnenlandse accijnstoename straks dus nog óp, met voelbare gevolgen.
Kabinet houdt opties open
Of het kabinet de plannen heroverweegt, blijft voorlopig in het midden. De verantwoordelijke bewindspersonen willen niet vooruitlopen op besluiten. Daarmee houden ze de deur op een kier, maar ontbreekt tegelijk houvast voor automobilisten en ondernemers.
Voor transporteurs en bouwbedrijven, waar diesel letterlijk de motor is, betekent elk dubbeltje extra per liter direct hogere kosten. Zonder duidelijkheid wordt plannen lastig: ritprijzen, offertes en contracten zijn moeilijker scherp te zetten als de brandstofrekening blijft bewegen.
Europese regels voor benzine
Benzinerijders krijgen vooral vanaf 2028 een stevige duw omhoog. Dan gaat ETS2 in werking, het nieuwe Europese emissiehandelssysteem voor wegtransport en gebouwen. In de volksmond heet dat al de ‘Timmermans-taks’, naar de architect van het klimaatpakket.
De gedachte is simpel: vervuiling krijgt een prijs, zodat schonere keuzes aantrekkelijker worden. In de praktijk telt het op bij de literprijs. Reken op minimaal dertien cent extra per liter benzine door ETS2, bovenop eventuele nationale maatregelen.
Dubbele werking van accijns en klimaatbeleid
Precies in datzelfde jaar 2028 loopt ook de huidige accijnsverlaging op benzine af. Daardoor kan de prijsstijging in één klap fors zijn. Tel je ETS2 en het einde van de korting bij elkaar op, dan kom je al snel rond 33 cent per liter uit.
Zo’n sprong in de literprijs is geen pietluttigheid. Voor veel huishoudens gaat het om tientallen euro’s per maand extra, afhankelijk van rijgedrag en type auto. En dat in een periode waarin boodschappen, huur en energie al merkbaar duurder werden.
Wie voelt de pijn het meest
Mensen die buiten de stad wonen en weinig openbaar vervoer hebben, zijn het kwetsbaarst. Zij rijden voor werk, sportclubs of mantelzorg vaker langere afstanden. Elke cent extra per liter druppelt zo direct door in het maandbudget.
Ook het mkb krijgt het zwaarder. Koeriers, installateurs, hoveniers en zorgdiensten rijden kilometers die je niet zomaar schrapt. Stijgende brandstofkosten werken door in tarieven en prijzen. Uiteindelijk voelt de consument dat, zelfs als hij of zij weinig rijdt.
Regionale verschillen aan de pomp
Wie slim tankt, kan nog wat winnen. Pompen in de grensregio’s en bij onbemande stations zijn vaak net iets goedkoper. Toch vlakt dat voordeel uit wanneer accijnzen overal stijgen en groothandelsprijzen de toon zetten.
Grensverkeer blijft een factor. Als België of Duitsland gunstiger blijft, lonkt een ritje de grens over. Maar structurele verschillen kunnen landen aanzetten tot bijsturing, zodat ‘accijnstoerisme’ niet te groot wordt. Reken dus niet op eeuwige voorsprong.
Hoe verhoudt Nederland zich tot buurlanden
Historisch zitten we vaak in de hogere middenmoot qua brandstofprijzen binnen Europa, vooral door accijnzen en btw. Tegelijk houden buurlanden eveneens klimaatdoelen aan, met vergelijkbare instrumenten die de pompprijs geleidelijk opstuwen.
Het Europese speelveld wordt zo stap voor stap strenger voor fossiele brandstoffen. Daardoor is weglopen naar elders minder effectief. De Nederlandse keuzes bepalen vooral het tempo en de verdeling van pijn, niet of die pijn er überhaupt is.
Wat kan de politiek nog doen
Er liggen meerdere knoppen om aan te draaien: accijnsverlaging verlengen of verfijnen, gerichte compensatie voor kwetsbare groepen, of tijdelijke steun voor sectoren die niet kunnen uitwijken. Elk scenario kost geld en schuurt met klimaatambities.
Een alternatief is inzetten op versnelling van schonere mobiliteit: laadnetwerken, ov-kwaliteit, deelauto’s en fiscale prikkels voor zuiniger rijden. Dat helpt vooral op langere termijn. Voor de korte termijn draait het om het dempen van de grootste pieken.
Wat betekent dit voor automobilisten
Wie afhankelijk is van de auto, doet er goed aan het brandstofbudget ruim in te schatten. Kleine gewoontes helpen: banden op spanning, rustig optrekken, op tijd schakelen en ritten combineren. Het scheelt al snel enkele procenten verbruik.
Carpoolen of een paar dagen per week thuiswerken kan eveneens schelen. En wie binnenkort een andere auto overweegt, kijkt extra scherp naar verbruik of hybride-opties. Niet omdat het móét, maar omdat elke liter de komende jaren waarschijnlijk duurder wordt.
Effect op inflatie en koopkracht
Duurdere brandstof werkt door in de prijzen van goederen en diensten. Transport is een basiskost voor bijna alles wat we kopen. Als die kosten stijgen, drukt dat op inflatie en uiteindelijk op de koopkracht van huishoudens.
Het risico is een sneeuwbaleffect: hogere kosten bij bedrijven, gestegen consumentenprijzen en werknemers die compensatie vragen. Juist daarom probeert de politiek soms pieken af te vlakken – maar dat schuift de rekening wel door naar de schatkist.
Onzekerheid blijft troef
De internationale olieprijs, de politieke wil in Den Haag en de uitrol van Europees beleid: samen maken ze het prijsplaatje onzeker. Wat wél duidelijk is, is de trend omhoog, tenzij er stevig en doelgericht wordt ingegrepen.
De komende maanden worden spannend. Komt er verlichting voor diesel, of juist een breder pakket? Hoe pakt ETS2 in de praktijk uit? We volgen het op de voet. Wat vind jij: moet de overheid ingrijpen, of is dit onvermijdelijk? Laat van je horen op onze socials.
